Türkiye’de tamamlanan bir sinema filmi, dizi, belgesel veya kısa filmin izleyiciyle buluşabilmesi, yalnızca yaratıcı ve teknik prodüksiyon süreçlerinin tamamlanmasıyla sınırlı değildir. Eserin beyaz perdede vizyona girmesi, ulusal veya uluslararası festivallerde gösterilmesi, televizyon kanallarına satılması veya dijital streaming (OTT) platformlarında yayına açılması için yasal olarak zorunlu tutulan en temel resmi evrak eser işletme belgesi olarak tanımlanır. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılmasına İlişkin Kanun hükümleri gereğince, görsel-işitsel yapımların ticari dolaşıma girmesi devlet onaylı tescile bağlanmıştır.
Birçok bağımsız yapımcı senaryo aşamasında yapılan telif tescili ile bitmiş filmin tescilini birbiriyle karıştırmaktadır. Senaryo tescili eserin fikri hak sahipliğini ispatlamaya yararken, bitmiş bir film için T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü nezdinde yürütülen zorunlu kayıt tescil işlemi eserin ticarileşme ruhsatıdır. Sinema ve televizyon sektörünün telif altyapısını güçlendirmeyi amaçlayan ASİTEM, yapımcıların ve yönetmenlerin dağıtım sürecinde hukuki engellerle karşılaşmaması adına bu bürokratik prosedürlerin eksiksiz tamamlanmasını tavsiye eder. Zamanında alınan bir eser işletme belgesi, yapımın telif haklarını devlet kayıtlarıyla korurken eserin yasal olarak gelir elde etmesini mümkün kılar.
Sektörde sıklıkla kafa karışıklığına yol açan iki farklı tescil mekanizması bulunmaktadır. İki kurum arasındaki temel görev dağılımı ve sinema genel müdürlüğü tescil sürecinin farkları şu şekilde özetlenir:
Kayıt-tescil başvurusunun eksiksiz ve hızlı sonuçlanabilmesi için yapımcıların dijital sistem (e-Devlet) üzerinden Kültür ve Turizm Bakanlığı’na sunması gereken zorunlu evraklar şunlardır:
Başvuru dosyası kabul edilen her sinema eseri, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde teşkil edilen Değerlendirme ve Sınıflandırma Kurulu tarafından izlenir. Kurul; eserin içeriğini şiddet, korku, cinsellik ve olumsuz örnek oluşturabilecek unsurlar bakımından inceler. Bu değerlendirme sonucunda yapıma uygun yaş kategorisi (Genel İzleyici, 6+, 10+, 13+, 16+, 18+) ve içerik uyarı işaretleri verilir. Verilen bu akıllı işaretler, eserin afişlerinde, dijital fragmanlarında, sinema salonu girişlerinde ve yayınlandığı tüm mecralarda gösterilmek zorundadır.
Sınıflandırma kararı tamamlandıktan sonra yapımcı, kanunda belirtilen harç bedellerini Bakanlık DÖSİMM hesabına yatırır. Başvuru harcı, eserin türüne (uzun metraj, kısa metraj, belgesel) ve yerli ya da yabancı yapım olmasına göre her yıl güncellenir. Harç ödemesi onaylanan yapıma resmi eser işletme belgesi tanzim edilir. Bu belge olmadan dağıtımcı firmalar filmi sinema zincirlerine dağıtamaz, televizyon kanalları yayına alamaz ve bandrol alma şartları sinema mevzuatı kapsamında yerine getirilemez. ASİTEM, sinema emekçilerinin vizyon takviminde gecikme yaşamaması için başvuru sürecinin gösterim tarihinden en az 1 ay önce başlatılmasını önemle tavsiye eder.
Yasal tescil süreci tamamlanmamış ve sınıflandırma yapılmamış bir sinema eserinin ticari gösterime sokulması veya dijitalde satılması 5224 sayılı Kanun kapsamında doğrudan suç teşkil eder. Yetkili makamlarca yapılan denetimlerde belgesiz gösterim yapan sinema salonlarına, dijital platformlara ve yapımcılara ağır idari para cezaları uygulanır. Ayrıca kolluk kuvvetleri tarafından korsan muamelesi yapılarak gösterim durdurulur ve çoğaltılmış kopyalara el konulur.
Yalnızca ticari olmayan festival ve kültürel gösterimler için muafiyetler bulunsa da, eserin ödül alması, TV’ye satılması veya biletli gösterilmesi halinde eser işletme belgesi alınması yasal bir zorunluluktur.
Eser işletme belgesi nasıl alınır?
Yapımcı firma e-Devlet üzerinden Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü sistemine telif devir sözleşmeleri ve dijital kopyayı yükleyerek resmi eser işletme belgesi başvurusunda bulunur.
Sinema genel müdürlüğü tescil başvurusu kaç günde sonuçlanır?
Evrakların eksiksiz teslim edilmesi ve Değerlendirme Kurulu’nun izleme takvimine bağlı olarak sinema genel müdürlüğü tescil işlemi ortalama 10 ila 20 iş günü içinde tamamlanır.
Bandrol alma şartları sinema filmleri için nelerdir?
Fiziki DVD basımı veya sinema gösterim bandrolü alabilmek için öncelikle yapımın onaylanmış eser işletme belgesi belgesine ve tescil numarasına sahip olması gerekir.
Senaryo tescili eser işletme belgesi yerine geçer mi?
Hayır, senaryo tescili sadece metin üzerindeki hak sahipliğini ispatlar; bitmiş filmin vizyona girmesi için mutlaka ayrı bir eser işletme belgesi alınmalıdır.

Yorum Bırak