
Türkiye’de sinema, dizi, reklam veya bağımsız belgesel projelerinin prodüksiyon aşamasında en kritik operasyonel adımlardan biri yasal izin süreçleridir. Profesyonel bir yapımın hayata geçirilmesinde senaryo ve teknik hazırlıklar kadar, kamusal ya da özel alanlarda gerçekleştirilecek prodüksiyonlar için resmi çekim izni alınması hukuki ve lojistik bir zorunluluktur. Sokaklar, meydanlar, parklar veya tarihi mekânlar gibi halka açık yerlerde izin belgesi olmadan set kurmak; çekimlerin emniyet güçlerince durdurulmasına, ekipmanlara el konulmasına ve ciddi idari para cezalarına yol açabilir.
Görsel-işitsel sektörün gelişimini ve sektörel standartları destekleyen ASİTEM, Türkiye’nin zengin mekân potansiyelinin doğru ve güvenli kullanılmasını önemser. Bu doğrultuda bağımsız yönetmenlerden büyük yapım şirketlerine kadar her ekibin mülki amirlikler nezdinde yasal protokolleri eksiksiz tamamlaması gerekir. Halka açık alanlarda planlanan yapımlarda gerekli çekim izni başvurularının zamanında yapılması, set gününde yaşanabilecek olası krizleri baştan engeller. İlgili idari kurumlara sunulacak evrakların eksiksiz olması, çekim takviminin aksamadan işlemesini sağlar ve prodüksiyon ekiplerine yasal güvence sunar.
Kamusal alanlarda kamera kurmak, mülkiyet ve kamu düzeni sınırları gereğince farklı kurumların koordinasyonunu gerektirir. Bir projenin çekim takvimine göre resmi çekim izni süreci temel olarak şu idari aşamalardan oluşur:
Setlerde insansız hava araçlarının (drone) kullanımı, hava sahası güvenliği gerekçesiyle yer çekimlerinden tamamen farklı yasal mevzuatlara tabidir. Havadan görüntü kaydı alırken cezai yaptırımlarla karşılaşmamak için aşağıdaki aşamaların takip edilmesi şarttır:
Özel mülklerde, tarihi yalılarda, kafelerde veya ticari işletmelerde gerçekleştirilecek çekimlerde hukuki uyuşmazlıkları önlemek adına mekân kiralama sözleşmesi (Location Release Form) imzalanmalıdır. Yapımcı ile mülk sahibi arasında düzenlenen bu sözleşme, çekilen görüntülerin telif ve yayın haklarının yapım şirketinde kalmasını garanti eder. Sözleşmede yer alması gereken kritik hususlar şunlardır:
Mekânın kullanım saatleri, giriş-çıkış takvimi, ödenecek net kira bedeli ve ödeme vadeleri açıkça tanımlanmalıdır. Set esnasında mülkte oluşabilecek olası hasarlar için yapım tarafının üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası yaptırması ve hasar tespit tutanağı maddesinin sözleşmeye eklenmesi mülk sahibinin onayını kolaylaştırır. En önemli hukuki nokta ise, mekânda kaydedilen iç ve dış mimari görüntülerin 5846 sayılı FSEK kapsamında tüm dünya mecralarında, televizyonda, sinemada ve dijital platformlarda süresiz kullanım hakkının yapımcıya devredildiğinin belirtilmesidir. Eksiksiz hazırlanan bir sözleşme, ileride mülk sahibinin telif iddiasında bulunmasını veya sahnelerin montajdan çıkarılmasını talep etmesini engelleyen yasal bir kalkan işlevi görür.
Kamuya açık alanlarda veya tescilli tarihi yapılarda yetkili mercilerden onay almadan set kurmak, Türk Ceza Kanunu ve Kabahatler Kanunu uyarınca doğrudan yaptırıma tabidir. Yasal çekim izni bulunmayan setler zabıta veya emniyet güçlerince tutanak tutularak derhal durdurulur; kamusal işgaliye cezaları ve idari para cezaları uygulanır. Ayrıca özel mülklerde izinsiz kayıt almak, özel hayatın gizliliğini ihlal ve konut dokunulmazlığını ihlal suçlamalarıyla adli davalara konu olabilir.
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü veya Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bağlı tarihi alanlarda çekim yapmak için ilgili döner sermaye işletmesine (DÖSİMM) belirlenen tarife üzerinden çekim harcı yatırılarak özel çekim izni onayı alınır.
Halka açık sokakta çekim izni nasıl alınır?
İlgili ilçe kaymakamlığına ve belediyeye dilekçe, ekip bilgisi ve çekim planı sunularak resmi çekim izni belgesi temin edilir.
Belediye çekim izni ücreti neye göre belirlenir?
İşgal edilecek alanın metrekaresi, prodüksiyon araç sayısı ve çekim gün sayısına göre her belediyenin meclis tarifesinde belirlenen çekim izni bedeli tahakkuk ettirilir.
Valilik film çekim izni başvurusu kaç gün önce yapılmalıdır?
Bürokratik yazışmaların ve emniyet bildirimlerinin yetişmesi adına çekim izni başvurularının set tarihinden en az 7 ila 10 iş günü önce yapılması önerilir.
Özel mülklerde çekim yaparken belediyeden izin almak gerekir mi?
Set ekipmanları ve araçlar kamuya açık yolları, kaldırımları işgal etmiyorsa yalnızca mülk sahibiyle sözleşme yapılarak çekim yürütülür; ancak yol kullanımı varsa ek çekim izni gerekir.

Yorum Bırak